دلیل#3
بیان شماره 3
کشش، گرایش طبیعی و مقاومت در برابر حرکت
توضیحات و خلاصه‌ها مطالب ویراستاری‌اند. برای بررسی عبارت اصلی به منبع مراجعه کنید.
خوانش وفادار
آیا نیروی کشش خود را فراموش کرده‌اید؟ می‌خواهید به جسم نوع دیگری از حرکت بدهید و از مقاومت آن در برابر همان حرکت آگاه هستید. این شیوه فکر شماست، هرچند نادرست است؛ شرح آن در باب دوم خواهد آمد.
از نظر ما، گرایش طبیعی اجسام در برابر حرکتی که در جهت مخالف آن باشد مقاومت می‌کند، و این همان نپذیرفتنِ حرکت مخالف است. این تصور شماست، در حالی که فلسفه قدیم خلاف آن را می‌پذیرد: در هر جسم نوعی گرایش وجود دارد، خواه مستقیم باشد یا کروی. جسم در برابر هر گرایشی که مخالف گرایش خودش باشد مقاومت می‌کند و با گرایشی که با آن سازگار باشد همراه می‌شود. برای نمونه، پرتاب کردن سنگ و پایین آمدن آن. ابطال آن، به فضل خدا، در باب سوم خواهد آمد.
از نظر ما، در همه اجسامی که تا امروز مشاهده شده‌اند نوعی گرایش دیده شده است. لازم نیست این گرایش در همه اجسام باشد. گرایشِ نیروی مرکزیت نیز در بعضی از آنها یافت نمی‌شود و جای نگرانی نیست.
دوم اینکه این سخن آخر به معنی ثابت شدن همه حقیقتِ اخترشناسی جدید نیست. توضیح آن بعداً خواهد آمد. در بیان شماره 8، موضوع اصلی اختلاف نظرِ خود شما نیست، بلکه کشش نیوتن است.
از نظر ما، گرایش طبیعی اجسام در برابر حرکتی که در جهت مخالف آن باشد مقاومت می‌کند، و این همان نپذیرفتنِ حرکت مخالف است. این تصور شماست، در حالی که فلسفه قدیم خلاف آن را می‌پذیرد: در هر جسم نوعی گرایش وجود دارد، خواه مستقیم باشد یا کروی. جسم در برابر هر گرایشی که مخالف گرایش خودش باشد مقاومت می‌کند و با گرایشی که با آن سازگار باشد همراه می‌شود. برای نمونه، پرتاب کردن سنگ و پایین آمدن آن. ابطال آن، به فضل خدا، در باب سوم خواهد آمد.
از نظر ما، در همه اجسامی که تا امروز مشاهده شده‌اند نوعی گرایش دیده شده است. لازم نیست این گرایش در همه اجسام باشد. گرایشِ نیروی مرکزیت نیز در بعضی از آنها یافت نمی‌شود و جای نگرانی نیست.
دوم اینکه این سخن آخر به معنی ثابت شدن همه حقیقتِ اخترشناسی جدید نیست. توضیح آن بعداً خواهد آمد. در بیان شماره 8، موضوع اصلی اختلاف نظرِ خود شما نیست، بلکه کشش نیوتن است.
توضیح ساده
در بندِ درست پیش از بیان شماره 3 گفته می‌شود که جسم به طور طبیعی گرایش ویژه‌ای به پایین، بالا، جلو یا عقب ندارد. به جای آن، نیرویی پنهان در جسم فرض می‌شود که در برابر حرکتی که به آن تحمیل می‌شود مقاومت می‌کند. نسخه انگلیسی این نیروی فرضی را «» می‌نامد. بیان شماره 3 می‌پرسد آیا واقعاً باید این مقاومت را به همین شکل توضیح داد.
امام احمد رضا رحمة‌الله علیه بحث را با یادآوری آغاز می‌کند. پرسش او این است: وقتی می‌خواهید جسم را به شیوه‌ای دیگر حرکت دهید و می‌بینید در برابر آن مقاومت می‌کند، آیا کششی را که خودتان از پیش پذیرفته‌اید فراموش کرده‌اید؟ امام احمد رضا رحمة‌الله علیه این توضیح را نادرست می‌داند و می‌گوید شرح بیشتر آن در باب دوم خواهد آمد.
در اینجا یعنی جسم حرکت تازه‌ای را که به آن تحمیل می‌شود به آسانی نمی‌پذیرد. مسئله اصلی این نیست که آیا مقاومتی دیده می‌شود یا نه. مسئله این است که علت این مقاومت را چه بدانیم. بیان شماره 3 دو راه متفاوت برای توضیح همین مقاومت را روبه‌روی هم می‌گذارد.
سپس امام احمد رضا رحمة‌الله علیه از سخن می‌گوید. به زبان ساده، یعنی فرض کنیم جسم از خودش تمایلی دارد که به شیوه یا جهت خاصی حرکت کند. اگر بخواهیم آن را بر خلاف این گرایش حرکت دهیم، مقاومت می‌کند. اگر حرکت تازه با گرایش خودش هماهنگ باشد، آن را آسان‌تر می‌پذیرد.
بیان این فکر را به فلسفه قدیم پیوند می‌دهد. در آن گفته می‌شود هر جسم نوعی گرایش دارد که در اینجا مستقیم یا کروی توصیف شده است. نکته ساده این است که گرایش خودِ جسم در برابر گرایش مخالف می‌ایستد و با گرایشی که با آن سازگار است همراه می‌شود. بیان شماره 3 این روش قدیمیِ توضیح مقاومت و پذیرش حرکت را مطرح می‌کند.
مثال سنگ برای روشن‌تر شدن همین تفاوت است. می‌توان سنگ را با اثری از بیرون پرتاب کرد، و در همان حال گفته می‌شود سنگ گرایشی به پایین آمدن دارد. این مثال میان حرکتی که از بیرون به جسم داده می‌شود و جهتی که گفته می‌شود جسم از خودش به آن گرایش دارد فرق می‌گذارد. امام احمد رضا رحمة‌الله علیه می‌گوید رد کامل آن در باب سوم خواهد آمد.
در عبارتِ بیان یک محدودیت مهم هم هست. امام احمد رضا رحمة‌الله علیه می‌گوید در اجسامی که تا امروز مشاهده شده‌اند گرایشی دیده شده است، اما لازم نمی‌داند که این حکم بدون هیچ استثنایی درباره هر جسم ممکن ثابت شود. پس آنچه در اجسام مشاهده‌شده دیده شده با یک حکم همگانی درباره همه اجسام یکی نیست.
سپس درباره نیروی مرکزیت نیز نکته‌ای شبیه همین می‌گوید. طبق بیان، این گرایش فرضی در بعضی اجسام یافت نمی‌شود و جای نگرانی هم نیست. نکته نزدیکِ بحث این است که برای پیش بردن استدلال لازم نیست دقیقاً همان ویژگی پنهان را در همه اجسام فرض کنیم.
بخش دوم بیان شماره 3 دامنه ادعا را باز هم محدود می‌کند. امام احمد رضا رحمة‌الله علیه می‌گوید این نکته آخر به تنهایی همه اخترشناسی جدید را ثابت یا رد نمی‌کند و توضیح بیشتری در ادامه خواهد آمد. همچنین می‌گوید محل اختلاف در بیان شماره 8 کشش نیوتن است، نه صرفاً نظر شخصی طرف دیگر.
برای خواننده عادی بهتر است واژه‌های این بیان را از هم جدا نگه دارد. «کشش»، «گرایش طبیعی»، «مقاومت در برابر حرکت» و «نیروی مرکزیت» در منبع، نام‌های مختلف یک چیز نیستند؛ هر کدام بخش جداگانه‌ای از بحثی هستند که با هم مقایسه می‌شوند. پرسش اصلی بیان شماره 3 این است که مقاومت جسم با کدام اندیشه توضیح داده می‌شود، در حالی که بحث‌های بزرگ‌تر به باب‌های بعدی واگذار شده‌اند.
امام احمد رضا رحمة‌الله علیه بحث را با یادآوری آغاز می‌کند. پرسش او این است: وقتی می‌خواهید جسم را به شیوه‌ای دیگر حرکت دهید و می‌بینید در برابر آن مقاومت می‌کند، آیا کششی را که خودتان از پیش پذیرفته‌اید فراموش کرده‌اید؟ امام احمد رضا رحمة‌الله علیه این توضیح را نادرست می‌داند و می‌گوید شرح بیشتر آن در باب دوم خواهد آمد.
در اینجا یعنی جسم حرکت تازه‌ای را که به آن تحمیل می‌شود به آسانی نمی‌پذیرد. مسئله اصلی این نیست که آیا مقاومتی دیده می‌شود یا نه. مسئله این است که علت این مقاومت را چه بدانیم. بیان شماره 3 دو راه متفاوت برای توضیح همین مقاومت را روبه‌روی هم می‌گذارد.
سپس امام احمد رضا رحمة‌الله علیه از سخن می‌گوید. به زبان ساده، یعنی فرض کنیم جسم از خودش تمایلی دارد که به شیوه یا جهت خاصی حرکت کند. اگر بخواهیم آن را بر خلاف این گرایش حرکت دهیم، مقاومت می‌کند. اگر حرکت تازه با گرایش خودش هماهنگ باشد، آن را آسان‌تر می‌پذیرد.
بیان این فکر را به فلسفه قدیم پیوند می‌دهد. در آن گفته می‌شود هر جسم نوعی گرایش دارد که در اینجا مستقیم یا کروی توصیف شده است. نکته ساده این است که گرایش خودِ جسم در برابر گرایش مخالف می‌ایستد و با گرایشی که با آن سازگار است همراه می‌شود. بیان شماره 3 این روش قدیمیِ توضیح مقاومت و پذیرش حرکت را مطرح می‌کند.
مثال سنگ برای روشن‌تر شدن همین تفاوت است. می‌توان سنگ را با اثری از بیرون پرتاب کرد، و در همان حال گفته می‌شود سنگ گرایشی به پایین آمدن دارد. این مثال میان حرکتی که از بیرون به جسم داده می‌شود و جهتی که گفته می‌شود جسم از خودش به آن گرایش دارد فرق می‌گذارد. امام احمد رضا رحمة‌الله علیه می‌گوید رد کامل آن در باب سوم خواهد آمد.
در عبارتِ بیان یک محدودیت مهم هم هست. امام احمد رضا رحمة‌الله علیه می‌گوید در اجسامی که تا امروز مشاهده شده‌اند گرایشی دیده شده است، اما لازم نمی‌داند که این حکم بدون هیچ استثنایی درباره هر جسم ممکن ثابت شود. پس آنچه در اجسام مشاهده‌شده دیده شده با یک حکم همگانی درباره همه اجسام یکی نیست.
سپس درباره نیروی مرکزیت نیز نکته‌ای شبیه همین می‌گوید. طبق بیان، این گرایش فرضی در بعضی اجسام یافت نمی‌شود و جای نگرانی هم نیست. نکته نزدیکِ بحث این است که برای پیش بردن استدلال لازم نیست دقیقاً همان ویژگی پنهان را در همه اجسام فرض کنیم.
بخش دوم بیان شماره 3 دامنه ادعا را باز هم محدود می‌کند. امام احمد رضا رحمة‌الله علیه می‌گوید این نکته آخر به تنهایی همه اخترشناسی جدید را ثابت یا رد نمی‌کند و توضیح بیشتری در ادامه خواهد آمد. همچنین می‌گوید محل اختلاف در بیان شماره 8 کشش نیوتن است، نه صرفاً نظر شخصی طرف دیگر.
برای خواننده عادی بهتر است واژه‌های این بیان را از هم جدا نگه دارد. «کشش»، «گرایش طبیعی»، «مقاومت در برابر حرکت» و «نیروی مرکزیت» در منبع، نام‌های مختلف یک چیز نیستند؛ هر کدام بخش جداگانه‌ای از بحثی هستند که با هم مقایسه می‌شوند. پرسش اصلی بیان شماره 3 این است که مقاومت جسم با کدام اندیشه توضیح داده می‌شود، در حالی که بحث‌های بزرگ‌تر به باب‌های بعدی واگذار شده‌اند.
هنوز متنی در این شیوه مطالعه موجود نیست. شیوه دیگری را انتخاب کنید یا منبع را باز کنید.
فایل‌های منابع
ارجاع‌های صفحه مربوط به نسخه اصلی‌اند؛ صفحه‌بندی نسخه‌های دیگر ممکن است متفاوت باشد.