دلیل#7
بیان شماره 7
مثال سنگِ بسته به طناب و نیروی دافعهٔ فرض‌شده
توضیحات و خلاصه‌ها مطالب ویراستاری‌اند. برای بررسی عبارت اصلی به منبع مراجعه کنید.
خوانش وفادار
بیان شماره 7: در اینجا نیروی دافعه بدون هیچ دلیلی پذیرفته شده و مثال سنگی که به طناب بسته شده مناسب نیست. نیرویی که در برابر جهت مخالف احساس می‌کنید، فقط اثر مهاری است که خود شما ایجاد کرده‌اید. در واقع سنگ نه نسبت به شخص یا مرکز نیروی دافعه‌ای دارد و نه نیروی جاذبه‌ای به سوی آنها. پس هنگام بررسی گونه‌های حرکتی که از بیرون بر جسم تحمیل می‌شوند، نباید این حالت را دافعهٔ خود سنگ دانست. برای تحقیق، می‌خواهیم نیروهایی را که متناسب با حرکت به صورت عامل اجباری بر جسم اثر می‌گذارند، جدا از بحث نگه داریم.
توضیح ساده
درست پیش از بیان شماره 7، مثال سنگی آمده است که به طناب بسته شده. گفته می‌شود وقتی سنگ را در یک دایره می‌چرخانیم، چنین به نظر می‌رسد که می‌خواهد از مرکز دور شود و هرچه تندتر بچرخد این حالت بیشتر احساس می‌شود. به این گونه حرکت در مسیر گرد، می‌گویند و فرض قبلی این گرایش ظاهری به بیرون را می‌داند.
امام احمد رضا رحمة‌الله علیه همین گام نخست را به پرسش می‌کشند. می‌گویند نیروی دافعه ثابت نشده، بلکه از پیش پذیرفته شده است. کشیده شدن طناب و احساس کشش بیشتر در دست، به خودی خود ثابت نمی‌کند که در سنگ نیروی جداگانه‌ای وجود دارد که کارش دور کردن سنگ از مرکز است.
فرق اصلی میان خود سنگ و مهاری است که از بیرون بر آن گذاشته می‌شود. دست و طناب پیوسته مسیر سنگ را کنترل می‌کنند. پس مقاومتی که هنگام نگه داشتن طناب احساس می‌کنید می‌تواند نتیجه همین مهار بیرونی باشد و نباید فوراً آن را نیرویی دانست که از خود سنگ می‌آید.
به همین دلیل در بیان شماره 7 گفته می‌شود سنگ از خودش نه نیرویی برای دور شدن از شخص یا مرکز دارد و نه نیرویی برای کشیده شدن به سوی آنها. مقصود این نیست که هیچ اتفاقی نمی‌افتد. پرسش این است که علت را چه چیز بدانیم: خود سنگ، یا دست و طنابی که مسیر حرکتش را کنترل می‌کنند؟
منبع از حرکتی هم سخن می‌گوید که از بیرون بر جسم تحمیل می‌شود. به زبان ساده، ممکن است چیزی بیرون از سنگ آن را به حرکت درآورد، متوقف کند یا مسیرش را عوض کند. امام احمد رضا رحمة‌الله علیه می‌خواهند این اثرهای بیرونی از نیرویی که ادعا می‌شود در خود سنگ وجود دارد جدا نگه داشته شود.
یک توضیح ساده امروزی می‌تواند مثال طناب را روشن‌تر کند. اگر طناب رها شود، سنگ در همان لحظه در جهتی ادامه می‌دهد که پیش از رها شدن در آن حرکت می‌کرد. آن جهت مستقیم که در نقطه رها شدن فقط با دایره تماس دارد نامیده می‌شود. این توضیحی امروزی است و جزو عبارت خود بیان شماره 7 نیست.
تا وقتی طناب وصل است، جهت حرکت سنگ را پیوسته به سوی مرکز می‌گرداند. در اصطلاح امروزی نیروی رو به داخل که جسم را روی مسیر دایره‌ای نگه می‌دارد نام دارد. این نکته کمک می‌کند اثر رو به داخل طناب را از ادعای یک نیروی دافعه مستقل رو به بیرون در سنگ جدا کنیم.
پس پرسش منطقی بیان شماره 7 درباره علت است. کشیده شدن طناب، احساس کشش در دست و تغییر جهت سنگ چیزهایی هستند که دیده می‌شوند، اما منبع می‌گوید همین مشاهده‌ها به تنهایی آن نیروی رو به بیرون خاصی را که ادعا شده ثابت نمی‌کنند.
جمله پایانی یک آزمایش روشن‌تر می‌خواهد. هنگام بررسی دافعه فرضی سنگ، نیروهایی را که شخص، طناب یا عامل بیرونی دیگری وارد می‌کند با آن مخلوط نکنید. نخست این اثرها را جدا کنید و سپس بپرسید چه نیرویی، اگر نیرویی باشد، واقعاً به خود سنگ تعلق دارد. این هسته بیان شماره 7 است.
امام احمد رضا رحمة‌الله علیه همین گام نخست را به پرسش می‌کشند. می‌گویند نیروی دافعه ثابت نشده، بلکه از پیش پذیرفته شده است. کشیده شدن طناب و احساس کشش بیشتر در دست، به خودی خود ثابت نمی‌کند که در سنگ نیروی جداگانه‌ای وجود دارد که کارش دور کردن سنگ از مرکز است.
فرق اصلی میان خود سنگ و مهاری است که از بیرون بر آن گذاشته می‌شود. دست و طناب پیوسته مسیر سنگ را کنترل می‌کنند. پس مقاومتی که هنگام نگه داشتن طناب احساس می‌کنید می‌تواند نتیجه همین مهار بیرونی باشد و نباید فوراً آن را نیرویی دانست که از خود سنگ می‌آید.
به همین دلیل در بیان شماره 7 گفته می‌شود سنگ از خودش نه نیرویی برای دور شدن از شخص یا مرکز دارد و نه نیرویی برای کشیده شدن به سوی آنها. مقصود این نیست که هیچ اتفاقی نمی‌افتد. پرسش این است که علت را چه چیز بدانیم: خود سنگ، یا دست و طنابی که مسیر حرکتش را کنترل می‌کنند؟
منبع از حرکتی هم سخن می‌گوید که از بیرون بر جسم تحمیل می‌شود. به زبان ساده، ممکن است چیزی بیرون از سنگ آن را به حرکت درآورد، متوقف کند یا مسیرش را عوض کند. امام احمد رضا رحمة‌الله علیه می‌خواهند این اثرهای بیرونی از نیرویی که ادعا می‌شود در خود سنگ وجود دارد جدا نگه داشته شود.
یک توضیح ساده امروزی می‌تواند مثال طناب را روشن‌تر کند. اگر طناب رها شود، سنگ در همان لحظه در جهتی ادامه می‌دهد که پیش از رها شدن در آن حرکت می‌کرد. آن جهت مستقیم که در نقطه رها شدن فقط با دایره تماس دارد نامیده می‌شود. این توضیحی امروزی است و جزو عبارت خود بیان شماره 7 نیست.
تا وقتی طناب وصل است، جهت حرکت سنگ را پیوسته به سوی مرکز می‌گرداند. در اصطلاح امروزی نیروی رو به داخل که جسم را روی مسیر دایره‌ای نگه می‌دارد نام دارد. این نکته کمک می‌کند اثر رو به داخل طناب را از ادعای یک نیروی دافعه مستقل رو به بیرون در سنگ جدا کنیم.
پس پرسش منطقی بیان شماره 7 درباره علت است. کشیده شدن طناب، احساس کشش در دست و تغییر جهت سنگ چیزهایی هستند که دیده می‌شوند، اما منبع می‌گوید همین مشاهده‌ها به تنهایی آن نیروی رو به بیرون خاصی را که ادعا شده ثابت نمی‌کنند.
جمله پایانی یک آزمایش روشن‌تر می‌خواهد. هنگام بررسی دافعه فرضی سنگ، نیروهایی را که شخص، طناب یا عامل بیرونی دیگری وارد می‌کند با آن مخلوط نکنید. نخست این اثرها را جدا کنید و سپس بپرسید چه نیرویی، اگر نیرویی باشد، واقعاً به خود سنگ تعلق دارد. این هسته بیان شماره 7 است.
هنوز متنی در این شیوه مطالعه موجود نیست. شیوه دیگری را انتخاب کنید یا منبع را باز کنید.
فایل‌های منابع
ارجاع‌های صفحه مربوط به نسخه اصلی‌اند؛ صفحه‌بندی نسخه‌های دیگر ممکن است متفاوت باشد.